پنج مرحله افول ارزش های دینی و اسلامی

بسم الله الرّحمن الرّحیم

پنج مرحله افول ارزش های دینی و اسلامی:

چکیده: بی‌ تفاوتی و رویکرد بی‌ مسئولیت‌ در قبال ارزش‌ های دینی و اسلامی شیوه‌ های گوناگونی دارد که هر کدام از آن ها می‌ تواند اثرات سوء و جبران ناپذیری بر پیکر آموزه‌ های دینی داشته باشد. گروهی با عدم نارضایتی قلبی و جوارحی از گناه و گروهی با هجمه و مقابله با غیرتمندان و وظیفه‌ شناسان و گروه با منکر دانستن معروف، دانسته یا ندانسته در افول ارزش‌ های دینی و اسلامی کمک می‌ کنند.

مقدمه:
یکی از زیباترین و مهمترین درس‌ های که فرهنگ عاشورا به ‌همه‌ ی آزادی خواهان و عاشقان ارزش‌ های اسلامی و دینی می‌ آموزد، مسئولیت‌ پذیری و دغدغه دینی در قبل حفظ ارزش‌ های  دینی و اسلامی است. همه اقشار مردم در قبال ارزش‌ های دینی وظیفه‌ و مسئولیت‌ های سنگینی بر‌عهده دارند. احیاء امر به معروف و نهی از منکر از جمله مسائلی است که به این امر مهم کمک شایانی می‌ نماید. امام حسین‌ (علیه‌ السلام) با خطر انداختن خویش و اهل‌ بیت خود به همه‌ ی مسلمانان آموخت که در خصوص منکر‌‌های اجتماعی نباید بی‌ تفاوت و بی‌ مسئولیت بود. حضرت در خصوص هدف عاشورا و احیاء ارزشهای دینی و امر به معروف و نهی از منکر در وصیت‌ نامه خود به برادرش محمد بن حنفیه چنین می‌ فرماید:‌

«إِنَّمَا خَرَجْتُ‏ لِطَلَبِ‏ الْإِصْلَاحِ‏ فِی أُمَّةِ جَدِّی ص أُرِیدُ أَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَنْهَى عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أَسِیرَ بِسِیرَةِ جَدِّی وَ أَبِی‏؛ [1] جز این نیست که من به منظور ایجاد اصلاح امت جدم خارج شدم، من در نظر دارم امر ه بمعروف و نهى از منکر نمایم. من می خواهم مطابق سیره جدم رسول خدا و پدرم على بن ابى طالب علیهم السّلام رفتار نمایم».

بی‌تفاوتی در برابر منکر:


در ابتدا بیان شد که امام شیعان برای احیای امر به معروف و نه از منکر و اقامه دین خود و اهل بیتش را به میدان شهدات بردند. این مطلب به خوبی حاکی از وظیفه سنگین افراد در قبال حفظ دین است. بی‌ تفاوتی در خصوص حفظ دین و ارزش‌ های اسلامی و شیوع منکرات اجتماعی خود می‌ تواند به گونه‌های مختلفی بروز وظهور نماید، در واقع بی‌ تفاوتی در برابر منکرات اجتماعی ابعاد مختلفی دارد که به آن اشاره می‌ کنیم.

1- بی‌تفاوتی قلبی:


اولین و کمترین درجه امر به معروف و نهی از منکر ابراز و انزجار قلبی از منکر است. اگر کسی از این مرتبه از نهی از منکر بهر‌ه ای نداشته باشد. در واقع خود رضایت به گناه داده و به گونه‌ای با گنهکار شریک خواهد بود. این رویه ناپسند همچون بیماری خطرناکی انسان را در رویاروی با منکرات به موجودی بی‌ تفاوت و بی‌ اثر تبدیل می‌ نماید. فرهنگ روایات همواره افراد را به رعایت کمترین مرتبه نهی‌ از منکر سفارش نموده است. در روایتی نقل شده امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید: «حَسْبُ الْمُؤْمِنِ عِزّاً إِذَا رَأَی مُنْکراً أَنْ یَعْلَمَ اللَّهُ عَزَّ وَ‌جَلَّ مِنْ قَلْبِهِ إِنْکارَهُ؛[2] برای عزت مؤمن همین کافی است که آن‌ گاه که منکری را مشاهده نماید، خداوند میی داند که او در قلب خویش آن را انکار میی کند».

2- ابراز تنفر نکردن از منکر:


غیرت دینی اقتضا می‌ کند هرگاه انسان توانایی و امکانات جلوگیری و ممانعت از منکری را ندارد، علاوه بر تنفر قلبی، به گونه‌ ای با شخص گنهکار و هنجار شکن برخور نماید که او متوجه اشتباه  و خطای خود گردد، والا تنفر قلبی به تنهایی جز برای خود شخص برای جامعه و دیگران سودی نخواهد بخشید. ابراز نارحتی، برخورد سری که حاکی از عدم رضایت شما از فعل صورت گرفته،‌ و درهم کشیدن صورت مواردی که خود در موارد بسیار می‌ تواند در ممانعت از گناه و رفتارهای هنجار شکن مؤثر واقع گردد. ازینرو کوتاهی از این مرتبه از امر به معروف و نهی از منکر خود می‌ توان باعث ترویج منکرات اجتماعی در جامعه باشد. امام علی‌ (علیه‌ السلام) در این خصوص می‌ فرماید: «قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع‏ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ نَلْقَى أَهْلَ الْمَعَاصِی بِوُجُوهٍ مُکْفَهِرَّةٍ؛[3] پیامبر گرامی اسلام (صلی‌ الله‌ علیه‌ و اله)
قرآن کریم قوم بنی‌اسرائیل را به خاطر بی‌ تفاوتی و عدم اجرای امر به معروف و نهی از منکر این چنین لعن و نفرین می‌ نماید: «لُعِنَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ بَنی‏ إِسْرائیلَ عَلى‏ لِسانِ داوُدَ وَ عیسَى ابْنِ مَرْیَمَ ذلِکَ بِما عَصَوْا وَ کانُوا یَعْتَدُونَ، کانُوا لا یَتَناهَوْنَ عَنْ مُنکَرٍ فَعَلُوهُ لَبِئْسَ ما کانُوا یَفْعَلُونَ؛[مائده/79-78] کافران بنى اسرائیل، بر زبان داوود و عیسى بن مریم، لعن (و نفرین) شدند! این بخاطر آن بود که گناه کردند، و تجاوز مى‏ نمودند، آنها از اعمال زشتى که انجام مى‏دادند، یکدیگر را نهى نمى ‏کردند چه بدکارى انجام مى‌ ‏دادند!».

3- توجیه و دلیل‌ تراشی گناه خطرناک تر از گناه:


از جمله مورادی که موجب نابودی ارزش‌ های دینی در جامعه و رفتارهای فردی و اجتماعی ‌می‌ شود توجیه گناه است. توجیه گناه اگر از اصل گناه معصیتش بیشتر نباشد کمتر نیست. زیرا توجیه گناه علاوه بر انکار گناه، رضایت به آن و استخفاف به آن را هم به دنبال دارد. توجیه گناه یعنی اینکه گناه را برای خود و دیگران به گونه‌ ای جلوه دهد که گویا جرمی صورت نگرفته‌ است.
چنانکه در قرآن کریم می خوانیم گروهی برای ترک جهاد و فراز از جنگ این چنین بهانه‌ تراشی‌ می‌ کنند: «وَ إِذْ قالَتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ یا أَهْلَ یَثْرِبَ لا مُقامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَریقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنا عَوْرَةٌ وَ ما هِیَ بِعَوْرَةٍ إِنْ یُریدُونَ إِلاَّ فِراراً؛[احزاب/13] و (نیز) به خاطر آورید زمانى را که گروهى از آنها گفتند: «اى اهل یثرب (اى مردم مدینه)! اینجا جاى توقف شما نیست به خانه ‏هاى خود بازگردید!» و گروهى از آنان از پیامبر اجازه بازگشت مى ‏خواستند و مى‏ گفتند: «خانه ‏هاى ما بى ‏‌حفاظ است!»، در حالى که بى‏‌ حفاظ نبود آنها فقط مى ‏‌خواستند (از جنگ) فرار کنند».

4- هجمه و حمله به غیرتمندان:


بعد دیگر بی‌ تفاوت هتک حرمت و بی‌ احترامی به غیرتمندان است. در جامعه بی‌ تفاوت و بی‌ مسئولیت، افراد نه تنها خود به وظایف دینی خود عمل نمی‌ کنند، بلکه دیگران را نیز از اجرایی مسئولیت‌ های دینی سرزنش و توبیخ می‌ نمایند،‌ و با تند و گاه  با ضرب و شتم ایشان آنها را افرادی متهجر، افراطی، و عقب مانده خطاب می‌ کنند. روایات اسلامی افرادی که با آمران به معروف و ناهیان از منکر به زشتی برخورد می‌ کنند این چنین نکوهش می کند. «وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع‏ بِئْسَ الْقَوْمُ قَوْمٌ یَعِیبُونَ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیَ عَنِ الْمُنْکَر؛[4]ِ آنان که برامر به معروف و نهی از عیب وارد می‌کنند، بد قومی هستند».

5- معروف را منکر دیدن و منکر را معروف دانستن:


بد ترین و خطرناک‌ ترین حالت بی تفاوتی در جامعه زمانی است که انسان نه تنها به هیچ یک از مراتب وظیفه شناسی و مسئولیت پذیری در جامعه پایبند نیست بلکه به گونه‌ای در جامعه رفتار و تبلیغ می‌ نماید که گویی معروف منکر است و منکر معروف برای مثل در خصوص حجاب نه تنها خود به آن پایبند نیست و افراد با حیا و حجاب را سرزنش و توبیخ می‌  نماید در مقام شناخت و عمل نیز به گونه‌ ای رفتار می‌ نماید که گویی رعایت حجاب یک رفتار هنجار شکن و غیر اخلاقی است.

سخن‌ آخر:


بی‌ تفاوتی و رویکرد بی‌ مسئولیت‌ در قبال ارزش‌ های دینی و اسلامی شیوه‌ های گوناگونی دارد که هر کدام از آنها می‌تواند اثرات سوء و جبران ناپذیری بر پیکر آموزه‌ های دینی داشته باشد. گروهی با عدم نارضایتی قلبی و جوارحی از گناه و گروهی با هجمه و مقابله با غیرتمندان و وظیفه‌ شناسان و گروه با منکر دانستن معروف دانسته یا ندانسته در افول ارزش‌ های دینی و اسلامی کمک می‌ کنند.



پیوندها:


[1]. بحار الأنوار، ج‏۴۴، ص۳۲۹.
[2]. محمد‌بن‌الحسن الطوسی، تهذیب الاحکام، ج‌6، باب الامر بالمعروف و النهی عن المنکر، روایت 10، ص178.
[3]. الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏5، ص 59.
[4]. همان، ص57، ح5.


منلع: رهروان ولایت

توسط: اکبری