چهارشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۱

موازنه شعار و شعور 
ادب الهی

موازنه شعار و شعور 

::> ولایت آنلاین، گروه اخلاق و عرفان <::
نفس و کیفیت کردار، به همان مرتبه ای است که واردات قلبیه قرار دارد،.

بسم الله الرّحمن الرّحیم

جلسه بیست و چهارم

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم
یا ایها الذین امنوا قواانفسکم و اهلیکم نارا

مروری بر مباحث گذشته
بحث ما راجع به مرابطه با دیگران بود که انسان باید در ابعاد اعتقادی، اخلاقی و عملی نسبت به خود و دیگران نقش سازندگی داشته باشد. امور شش گانه ای را که در سازندگی نقش دارند، مطرح کردم. در جلسه گذشته بحث به اینجا رسید که در سازندگی نسبت به دیگران، اولویت و ثقل با «امور اعتقادی» است. جهت هم این است که اگر انسان از نظر درونی ساخته شود و تعلقات قلبی او که همان ایمان است، قوت بگیرد، او را در برابر آفاتی که متوجه بعد معنوی می شود، ایمن می سازد. 
عرض کردم که محور ارزش، مسئله قدرت تفکر، تعقل و ایمان است.
بحث به اینجا رسید که عرض کردم در مسائل معنوی، هم شعار مطرح است و هم شعور، شعور، ادراکات درونیه و تعلقات قلبیه است و شعار، اعمال قالبیه است. بحث شعار و شعور را در قالب اصطلاحات اهل معرفت می ریزم که می گویند: یک واردات قلبیه داریم و یک اعمال قالبیه. انسان برای ساختن خود و دیگران، باید روی هر دو جهت تکیه کند. البته اولویت با شعور است. در بحث ها عنوان کردم که واردات قلبیه و اعمال قالبیه، عرض هستند. اعمال قابلیت، اعم از عمل زبانی است؛ چرا که قبلا گفتم هر یک از اعضا و جوارح، عمل خاص خود را دارد؛ لذا قول هم از اعمال است. تمام اعمال جوارحی انسان، شعارهایی است که انسان می دهد. درباره شعار در جلسه گذشته مفصل توضیح داده ام. شعار، به معنای علامت و نشانه ای است از آنچه در درون انسان می گذرد. به طور کلی، اعمال قالبیه ما شعار هستند که در واقع نشانه ای است از شعور ما که واردات قلبیه است.
در انتهای جلسه گذشته عرض کردم که باید بین شعار و شعور موازنه وجود داشته باشد. یک بحث این است که شعار و شعور باید همسو و هم سنخ باشند که قبلا مطرح کردم؛ یعنی آنچه در درون می گذرد، از نظر بیرونی، ابزار خاص خود را دارد؛ به تعبیر دیگر، عمل و گفتار خاص خود را دارد. عرض کردم که با ابزار شهوت، چه گفتاری و چه کرداری، نمی شود بعد معنوی و ایمانی طرف مقابل را ساخت؛ چرا که با هم سنخیت ندارند. 


موازنه شعار و شعور:

 موازنه بین شعار و شعور، هم راجع به خود انسان و هم در مرابطه با دیگران مطرح است. در رابطه با خود انسان به این معنا است که به هر مرتبه ای که در دل خود واردات قلبیه دارم، به همان میزان، اعمال از اعضا و جوارح من صادر می شود. همچنین نفس و کیفیت کردار، به همان مرتبه ای است که واردات قلبیه قرار دارد، این بحث، بحث ظریف و دقیقی است. اگر این موازنه حفظ نشود، به این معنا که بیش از آنچه به خدا دلبستگی دارم، اظهار دلبستگی کنم، روی نفس اثر سوء دارد. 
یک مقداری سطح مطلب را پایین می آورم: چه بسا ما به یک سنخ از گفتارهایمان توجه نداریم متن گفتارمان متن خوبی است اما با درون ما موازنه ندارد. گاهی انسان نسبت به این موضوع غفلت دارد؛ اما خدا می داند که بین گفتار و اعتقاد موازنه وجود ندارد. 
عدم توازن به معنای ابزار، مرتبه ای از تعلق قلبی و ایمانی است. در حالی که از نظر اعتقادی، فاقد آن مرتبه است. چه بسا انسان برای عدم توازن، نظر سویی هم ندارد؛ بلکه به این اعمال، یک حالت اعتیاد ملکه ای پیدا کرده است؛ طوطی وار عمل می کند یا به اصطلاح ما، «نواروار» پخش می کند در حالی که هیچ توازنی بین شعار و شعور او نیست.
انسان باید مراقب باشد این توازن را حفظ کند. مثلا من گاهی می بینم برخی وقتی گره به کارشان می افتد، می گویند: «البلاء للولاء»؛ شوخی نکن؛ وقتی این تعبیر را به بزرگان ما نسبت می دادند، آن ها رد می کردند. مفهوم حرف از نظر عرفانی زیبا است؛ اما هیچ توازنی با مصداق ندارد. گفتار و شعار خوبی است؛ اما آیا با شعور که واردات قلبیه است، توازن دارد؟! پس برای خود سازی، اول باید شعارهایم با شعور چه لفظی و چه عملی موازنه داشته باشد.


تفکیک ناپذیری شعار و شعور
گاهی انسان غفلت دارد و نمی داند که اشتباه می کند؛ این غفلت، نه تنها نقش سازندگی ندارد، بلکه نقش تخریبی هم دارد؛ چون شعار هم نقش سازندگی دارد؛ چرا که در اسلام ایمان و عمل با هم هستند. در واقع دو بال پرواز برای انسان هستند که بتواند خود را به یک فضای معنوی بکشاند. در اسلام هیچ وقت شعار و شعور از هم جدا و تفکیک پذیر نیستند. هر دو با هم مطرح هستند؛ اما اگر یک بال، بالا و بال دیگر پایین بزند، درست نیست؛ اگر شعار بالا و شعور پایین باشد، حداقل اش این است که انسان را حرکت نمی دهد؛ چرا که ممکن است نقش تخریبی هم داشته باشد.
لذا انسان باید از خودش بسیار مراقبت کند. مخصوصا اگر دیگران او را ستایش کردند، فریب نخورد؛ چرا که همین تعاریف، انسان را از مسیر هدایت خارج می کند. شیطان هم بهره برداری کرده و انسان را به انحراف می کشاند. البته این حرف به این معنا نیست که عمل نباشد؛ عمل باید باشد، اما مراقب باش بین عمل و ایمانت، موازنه وجود داشته باشد.


رابطه ایمان و عمل
راجع به رابطه مستقیم بین عمل و ایمان، سال ها پیش بحث کرده ام؛ به این معنا که ابتدا ایمان، منشأ عمل می شود و بعد از آنکه عمل انجام شد، روی ایمان و تربیت بازده دارد. رابطه متقابل بین عمل و ایمان وجود دارد؛ اما ریشه، ایمان و تعلق قلبی است. در واقع ایمان، بر جوارح اثر می گذارد. شعور مبدأ شعار است؛ پس به همان میزانی که دل بستگی داری شعار بده. اگر به میزان شعور، شعار دادی، سطح شعور پایین می آید. همین تعبیری که می گویند «زدگی» می آورد.


لزوم ایجاد موازنه بین شعار و شعور 
لذا می گوییم ایمان و عمل اثر متقابل دارند. مرحوم ملاصدرا هم این بحث را در قالب علم، حال، عمل و انعکاس شان مطرح می‌کند. البته وارد این بحث نمی شوم. بنده گاهی مثالی می زنم که مثل این است: از برق باتری، دینام می چرخد و از چرخش دینام، باتری شارژ می شود. البته ناقص است؛ اما باید مادی مثال زد. مبدأ، همان تعلق قلبی به معنای شعور است که منشأ شعار است؛ اما شعار باید با شعور تناسب داشته باشد؛ باید متوازن و دو طرفه باشد نه همسو. اگر شعار را بیشتر از شعور کنی، اثر عکس دارد و اگر متوازن باشد، شعور را تقویت می کند.
این بحث در قالب های مختلفی در روایات مطرح شده است. مثلا در مسئله زبان و قلب یا عمل و قلب عنوان شده است. روایات ما، تعلقات قلبیه و اعمال قالبیه را بیان کرده اند. حتی شعار را در قالب شعار عملی و شعار زبانی مطرح می کنند. 


آثار سوء عدم موازنه شعار و شعور
روایتی از امام صادق علیه السلام به نقل از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: «قال رسول الله: ما زاد خشوع الجسد علی ما فی القلب، فهو عندنا نفاق» نماز خواندن شعار است؛ نماز میخوانی ولی خشوع پیکره ات نسبت به خدا، بیشتر از خشوع دلت است. به تعبیر دیگر کرنش ظاهری بیشتر از کرنش دل است؛ در حالی که کرنش دل، نتیجه درک عظمت خداوند متعال است. «ما زاد خشوع الجسد علی ما فی القلب»، عدم توازن شعار و شعور است. می فرماید: «فهو عندنا نفاق»؛ ظرافت موجود در این قسمت را اهل علم توجه کنند؛ چرا «عندنا»؟ به این خاطر که این نفاق، نفاق حقیقی نیست؛ بلکه خصلت مذمومه ای شبیه نفاق است. به دلیل عدم توازن بین شعار و شعور، مذموم است وگرنه شخص، دل بستگی به خدا دارد و خشوع درونی هم دارد اما خشوع بیرونی او پررنگ تر است.


توازن بین دو شعار عملی و زبانی
در باب علامات مومن، دو شعار را با هم داریم. روایت مفصلی از امام علی علیه السلام است که می فرماید: «علامه الایمان الایمان ان توثر الصدق حیث یضرک علی الکذب حیث ینفعک و الا یکون فی حدیثک فضل عن عملک» حرف های خوبی می زنی؛ اما کار خوبی هم می کنی؟! خشوع بیرونی و درونی داری؛ اما آیا توازن بین این دو وجود دارد؟ دو شعار، شعار زبانی و عملی است. بین این دو شعار هم توازن داشته باش؛ گفتارت از کردارت بهتر نباشد. نه اینکه کردار بد است و گفتار خوب است؛ بلکه هر دو خوب هستند؛ اما گفتار از کردار بهتر است.
امام علی علیه السلام می فرماید: توازن بین دو شعار، علامت ایمان است. در واقع نه تنها باید بین شعار و شعور توازن وجود داشته باشد، بلکه بین شعار ها هم باید موازنه باشد. روایات زیادی در این زمینه داریم که می گذرم. 
انسان قصد می کند با خود سازی به سمت خدا صعود کند؛ اما بعد متوجه می شود که نه تنها صعود نکرده بلکه سقوط هم کرده است. در مورد خود سازی این گونه بود، چه برسد به ساختن دیگران. در رابطه با ساختن دیگران، شعاری که میدهم باید با شعور خودم و طرف مقابل، موازنه داشته باشد. دقت کنید. بحث ما دینی و هدایتی است. گفتار و کردار، هدایت کننده است. از مصب بحث خارج نشوید. شعار را پررنگ کنم، ولی شعور من شعور او موازنه تخریبی هم دارد. 
در خلال بحث های گذشته گاهی اشاره کرده ام کسانی نقش تربیتی دارند، باید خیلی مراعات کنند. عده ای چسبیده اند به اینکه باید شعور دینی را بالا برد و عمل را رها کردند. این، شیطان است. صدتا. قاشق دارند؛ اما یک قاشق هم دسته ندارد؛ فقط حرف می زنند. یک نفر درگیر سیر آفاتی و انفسی است؛ اما نه نماز می خواند نه عملی برای خدا انجام میدهد؛ خود را از بندگی آزاد کرده است. از طرف دیگر عده ای به شعار چسبیده اند. شعار هم دو جور بود؛ یک عده تنها به لفظ اکتفا کردند و شعار جوارحی را هم رها کردند. به قول ما نه شعور هست نه شعار، بلکه فقط حرف هست.
این طور صحیح نیست. چه در مسئله خود سازی و چه در ساختن دیگران، هم باید شعار باشد، هم باید شعور باشد،هم باید زبانی باشد، هم باید تمام اعضا و جوارح همسو باشند و توازن بین همه این را هم باید حفظ کرد. 



ادب الهی/ از آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی

نویسنده مطلب: کبرا شعبانی


تاریخ ارسال مطلب: ۱۲:۵۲ - ۱۴۰۱/۲/۱۷
ارسال نظر
نام:
آدرس ایمیل:
متن: *
عدد روبرو را تایپ نمایید
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر مربوطه در وب منتشر خواهند شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهند شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشند منتشر نخواهند شد.


مهمترین مطالب
مهمترین مطالب گروه